Tứ vô lượng tâm – pháp hành thiền bảo hộ chúng sinh khỏi tham, sân, si

Tứ vô lượng tâm là một trong 40 đề mục thiền định của Như Lai Thiền, cũng là một trong 4 phương pháp thiền bảo hộ mà Đức Phật đã dạy cho chúng đệ tử. Đúng như ý nghĩa của cụm từ “bảo hộ” thì thiền tứ vô lượng tâm là pháp hành có thể bảo vệ chúng sinh trước một số ác pháp trong đời sống.

Vào thời của Đức Phật Gotama, mỗi ngày ngài đều dùng một canh giờ để hành thiền tứ vô lượng tâm để giúp đỡ chúng sinh trên toàn thế gian. Vậy thiền tứ vô lượng tâm là gì? Thiền tứ vô lượng tâm chính là pháp hành thiền Từ – Bi – Hỷ – Xả

Đối với các tu sĩ và đệ tử nhà phật thì đã rất quen thuộc với cụm từ “ Từ – Bi – Hỷ – Xả” và cũng đã được nghe các trưởng lão giảng rất nhiều về vấn đề này. Nhưng mọi người đã thật sự hiểu rõ về từ bi hỷ xả mà Đức phật dạy trong pháp hành thiền, có thực hành mỗi ngày chăng và có thực hành đúng pháp thiền Tứ vô lượng tâm.

Từ – Bi – Hỷ – Xả không chỉ đơn giản là việc mà chúng ta nên cư xử thế nào với mỗi người, mỗi việc xung quanh trong đời sống. Mà còn là một phương pháp hành thiền dùng chính tâm từ, bi, hỷ, xả vô lượng của mình giúp cho chúng sinh thoát khỏi phiền não của thân tâm và ác pháp do tham, sân, si gây nên. Chính bởi như thế mới được gọi là Thiền tứ vô lượng tâm.

Tâm từ vô lượng có thể giúp chúng sinh thoát khỏi những phiền não, các pháp do sự nóng giận, bực bội, sợ hãi, lo lắng, loạn động gây nên. Tâm bi vô lượng giúp chúng sinh thoát khỏi những phiền não và ác pháp do đau khổ, khổ cực, buồn rầu gây nên với thân và tâm. Tâm hỷ vô lượng giúp chúng sanh thoát khỏi những phiền não và ác pháp do ghen ghét, đố kỵ, tham của mình đến người khác, hoặc người khác đến mình. Tâm xả vô lượng giúp chúng sinh thoát khỏi phiền não và ác pháp do sự dính mắc gây nên, tạo nên một tâm thăng bằng có sức mạnh lớn của từ tâm vô lượng, tâm bi vô lượng, tâm hỷ vô lượng.

Vậy làm thế nào để hành thiền tứ vô lượng tâm đúng theo lời Phật dạy. Điều kiện tiên quyết để hành được thiền tứ vô lượng tâm thì chúng ta phải có ánh sáng và trong ánh sáng đó chúng ta phải thấy được chính mình và các chúng sinh khác.

Với thiền tâm từ, trước hết bạn phải tâm từ với chính mình, bản thân mình phải biết và thấy rõ sự an vui thì mới có thể giúp chúng sinh khác được an vui. Đầu tiên trong ánh sáng chúng ta nghĩ đến khuôn mặt mình và nhìn thấy mặt mình trong ánh sáng rồi tác ý: “Mong cho tôi được an vui”, khi thấy bản thân mình được an vui thì tiếp tục thêm lần lượt những người mình quý, những người mình không quý không ghét, những người mình ghét và tác ý: “Mong cho tất cả mọi người được an vui”, thêm càng nhiều người càng tốt. Sau khi tâm mình đã thuần thục và yên trong tâm từ đó thì tác ý mở rộng ánh sáng sẽ thấy rất nhiều chúng sinh và tác ý “Mong cho tất cả chúng sinh được an vui”. Tùy vào khả năng của thiền sinh mà ánh sáng sẽ đc mở rộng ra tới không gian nhất định, người có năng lực tốt sẽ mở lên đến các tầng trời và xuống các tầng địa ngục. Tâm từ rộng lớn như vậy cho tất cả chúng sanh không phân biệt chính là tâm từ vô lượng. Trong thiền tâm từ, trên đối tượng tâm từ thiền sinh sẽ thấy được 5 thiền chi Tầm, Tứ, Hỷ, Lạc, Định và vào được các tầng thiền tâm từ: sơ thiền, nhị thiền, tam thiền. Riêng tầng tứ thiền tâm từ thì chính là thiền tâm xả của tâm từ. Sau khi bỏ tiếp thiền chi Lạc để vào tứ thiền thì thiền sinh tác ý “Tôi mong cho chúng sinh được an vui, nhưng chúng sinh có thể không được an vui, bởi chúng sinh là chủ nhân nghiệp của mình” khi đó thiền sinh sẽ thấy tâm mình trở nên trung dung, không dính mắc vào đối tượng và lực tâm từ của mình đến đối tượng mạnh hơn. Một lưu ý nhỏ khi hành thiền tâm từ, khi thiền sinh mới bắt đầu và tâm chưa thuần thục thì không nên thêm các đối tượng là người mình ghét, vợ chồng, người yêu bởi lúc đó tâm sẽ bị dao động và không còn là tâm từ nữa.

Với thiền tâm Bi, trong ánh sáng thiền sinh nhìn thấy khuôn mặt của một người đang khổ mà mình biết và tác ý “Mong cho người đó bớt khổ”. Sau khi thấy họ bớt khổ thì thiền sinh thêm lần lượt nhiều người nữa vào và tác ý “Mong cho tất cả mọi người bớt khổ”, thêm được càng nhiều người càng tốt. Khi thấy tâm mình thuần thục và yên trong tâm Bi, lúc đó thiền sinh cũng tác ý mở rộng ánh sáng và thấy nhiều chúng sinh, tương tự như tâm từ, rồi tác ý “Mong cho tất cả chúng sanh bớt khổ”. Tâm Bi rộng lớn cho tất cả chúng sanh không phân biệt chính là tâm bi vô lượng. Trong thiền tâm Bi, trên đối tượng tâm bi thiền sinh cũng sẽ thấy được 5 thiền chi Tầm, Tứ, Hỷ, Lạc, Định và vào được các tầng thiền tâm bi: sơ thiền, nhị thiền, tam thiền. Riêng tầng tứ thiền tâm bi thì chính là thiền tâm xả của tâm bi. Sau khi bỏ tiếp thiền chi Lạc để vào tứ thiền thì thiền sinh tác ý “Tôi mong cho chúng sinh bớt khổ, nhưng chúng sinh có thể không được bớt khổ, bởi chúng sinh là chủ nhân nghiệp của mình” khi đó thiền sinh sẽ thấy tâm mình trở nên trung dung, không dính mắc vào đối tượng và lực tâm bi của mình đến đối tượng mạnh hơn. Một lưu ý nhỏ khi hành thiền tâm bi, chúng ta hành thiền tâm bi là để giúp chúng sinh bớt khổ đau, nên ko được để tâm mình dao động và khổ theo đối tượng. Nếu mình khổ theo đối tượng thì thiền sinh đã hành thiền tâm bi thất bại và đối tượng trong thiền tâm bi đó còn cảm thấy khổ sở hơn.

Với thiền tâm hỷ, trong ánh sáng thiền sinh nghĩ đến và nhìn thấy khuôn mặt 1 người mình cho là thành công và tác ý “Mong cho người đó luôn giữ được những thành tựu mà bản thân đạt được”, tương tự thiền tâm từ và tâm bi, thiền sinh lần lượt thêm nhiều người vào, rồi khi tâm đã thuần thục thì mở rộng ánh sáng ra rộng nhất có thể. Tâm hỷ rộng lớn với tất cả chúng sinh không phân biệt chính là tâm hỷ vô lượng. Cũng tương tự thiền tâm từ và tâm bi, thiền sinh cũng có thể vào được các tầng sơ, nhị, tam của tâm hỷ. Riêng tâng tứ thiền chính là thiền tâm xả của tâm hỷ, vào tứ thiền thì thiền sinh tác ý “Tôi mong cho chúng sinh luôn giữ được những thành tựu của mình, nhưng chúng sinh có thể không giữ được, bởi chúng sinh là chủ nhân nghiệp của mình” khi đó thiền sinh sẽ thấy tâm mình trở nên trung dung, không dính mắc vào đối tượng và lực tâm hỷ của mình đến đối tượng mạnh hơn.

Với thiền tâm xả thì chính là thiền tâm xả của tâm từ, thiền tâm xả của tâm bi, thiền tâm xả của tâm hỷ mà chúng tôi đã hướng dẫn ở trên.

Kiên trì và chăm chỉ hành thiền tứ vô lượng tâm mỗi ngày, sau một thời gian thiền sinh sẽ nhận thấy sự thay đổi tích cực về chất lượng tâm của bản thân và môi trường sống xung quanh. Thiền sinh có thể thấy được bản thân hiền hoà, vui tươi hơn, bớt tham, sân, si, ghanh ghét, đố kỵ, cười nhiều hơn, được mọi người xung quanh yêu quý hơn, môi trường sống xung quanh bình yên hơn, cây cối trong vườn xanh tươi hơn, hoa đẹp hơn, trái nhiều hơn,… Ở xung quanh có ai đó hay phiền não, nổi nóng, quậy phá, hãy hành thiền tâm từ hướng đến họ mỗi ngày, sẽ thấy họ dịu lại từ từ, thấy cuộc sống họ an vui hơn. Đặc thiền tâm từ đúng cách có thể làm dịu tâm sân của một người ngay lập tức, thiền tâm hỷ có thể làm hết sự ganh ghét đố kỵ của mình với người khác hay người khác với mình. 

Để hiểu hơn về phương pháp hành thiền tứ vô lượng tâm, thiền sinh có thể tìm hiểu thêm trong bài kinh Tâm Từ – trích Chương I kinh tập Tiểu bộ kinh, bài kinh XXII, EK III,2 It 14 – Kinh Phật Thuyết như vậy, Tiểu bộ Kinh và cuốn sách Đại niệm xứ tường giải của ngài Pa Auk và một số bài kinh khác trong kinh Tiểu bộ

Mong cho tất cả chúng sinh luôn được an vui!

Sadhu lành thay!